Tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

  • 10:41 ,03/01/2018
KHPT - Thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu thuộc chương trình khoa học trọng điểm cấp Nhà nước giai đoạn 2016 - 2020, Trường đại học kinh tế TP.HCM vừa tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề "Mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (STI)".

Việt Nam cần quyết tâm xây dựng mô hình kinh tế sáng tạo

Thế giới đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 với những bước tiến mạnh mẽ bằng sức mạnh của đổi mới sáng tạo. TS.Bùi Trung Hải, TS.Trinh Mai Vân, Trường đại học kinh tế quốc dân cho rằng, ảnh hưởng của nó đến lĩnh vực kinh tế không chỉ trong từng ngành, từng lĩnh vực; không chỉ với mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp mà đặt ra cho cả nền kinh tế. Lựa chọn phát triển mô hình nền kinh tế sáng tạo, qua đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo mang tính toàn diện cùng với sự hội tụ và kết tinh của các ngành kinh tế sáng tạo là đặc trưng trong phát triển kinh tế của thời đại cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Các quốc gia phát triển đã thực hiện đổi mới sáng tạo mạnh mẽ và lựa chọn mô hình nền kinh tế sáng tạo để tạo đà tăng trưởng trong bối cảnh mới.

Từ việc tìm hiểu đặc trưng mô hình nền kinh tế sáng tạo, cùng với những gợi ý qua lựa chọn của Hàn Quốc trên góc độ quan điểm phát triển, TS.Bùi Trung Hải nhận định, thực trạng của Việt Nam hiện nay rất nhiều hạn chế để phát triển mô hình nền kinh tế sáng tạo, nhưng cũng vẫn có những tiềm năng và ưu thế nhất định, đặc biệt trong xu hướng phát triển chung và tinh thần đổi mới sáng tạo trong mọi lĩnh vực. Để tăng trưởng và phát triển kinh tế tiến kịp các nước trên thế giới, Việt Nam cần tiến tới với quyết tâm và các bước đi mạnh mẽ để xây dựng mô hình nền kinh tế sáng tạo. Việt Nam có thể thực hiện được điều này khi xác định rõ quan điểm phát triển và xác định các bước đi, lựa chọn giải pháp phù hợp.

Theo Hội Đồng Anh (2017) ba điểm đặc thù của nền kinh tế sáng tạo là:

Thứ nhất về cách thức tổ chức doanh nghiệp. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực kinh tế sáng tạo khởi điểm thường có quy mô nhỏ (dưới 5 người), điều này tạo sự linh hoạt cho việc thành lập, hoạt động, giải thể doanh nghiệp trong môi trường sáng tạo, nhiều rủi ro và tính chấp nhận thất bại cao. Hệ sinh thái của nền kinh tế sáng tạo thường bắt nguồn từ các cá nhân và lao động tự do. Quá trình phát triển của các doanh nghiệp sẽ thông qua các bước từ doanh nghiệp nhỏ cho đến các doanh nghiệp lớn đa quốc gia. Trong khi đó, thông thường, định nghĩa về kinh tế thì quy mô nhỏ được hiểu là khoảng 100 - 200 người. Và chỉ những doanh nghiệp đáp ứng được quy định về quy mô mới có thể nhận được những sự hỗ trợ tích cực và hiệu quả. Điều này cho thấy cần xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp với mô hình tổ chức một cách linh hoạt và phù hợp để nuôi dưỡng các cá nhân và doanh nghiệp sáng tạo quy mô siêu nhỏ.

Thứ hai về tính quy trình. Được thể hiện ở sự thay đổi rất nhanh chóng các ý tưởng và sản phẩm (và kết quả là tỷ lệ đổi mới cao), nhưng đồng thời mức độ rủi ro cũng rất cao đối với một sản phẩm duy nhất. Các dự án ngắn hạn là một đặc điểm của doanh nghiệp trong lĩnh vự này, đây là nơi các cá nhân thành lập một ban dự án hay công ty phục vụ cho sự tồn tại của một sản phẩm; kết hợp các kỹ năng đặc thù để đạt được một mục tiêu. Vào cuối dự án (có thể là ngắn hạn khoảng sáu tháng), ban dự án, công ty bị giải thể. Quản lý trong môi trường như vậy đòi hỏi kỹ năng chuyên biệt, và điều kiện làm việc khá bấp bênh. Về mặt logic kinh tế từ góc nhìn bên ngoài thì tính lâu dài và bền vững của một công ty là điều quan trọng, trong khi ở nền kinh tế sáng tạo doanh thu và giải thể là thước đo sự thành công.

Thứ ba về chia sẻ không gian. Việc cùng chia sẻ địa điểm làm việc tạo điều kiện cho hình thành số lượng lớn người sản xuất và người tiêu dùng, duy trì một khu vực làm việc với quy mô lớn. Điều này có thể là cần thiết, nhưng chưa đủ để sản xuất ra “nhiên liệu tên lửa" cho nền kinh tế sáng tạo đó là: các cộng đồng tri thức. Yêu cầu về sự tồn tại của các công ty và tổ chức có thể duy trì, hoặc tạo ra một cơ cấu trao dồi tri thức và áp dụng chúng vào thực tiễn là rất khó khăn, nhưng sẽ là một thế mạnh nếu làm được. Chính vì vậy, rất cần sự quan tâm và hỗ trợ của các nhà hoạch định chính sách và những người trong ngành đối với việc hình thành các "tổ hợp sáng tạo" hoặc "các không gian sáng tạo". Đây là giải pháp quan trọng cho vấn đề kết nối hiệu quả giữa các cá thể sáng tạo để tạo ra sự liên kết, nhưng vẫn đảm bảo tính linh hoạt, và sức mạnh cho phát triển các ngành kinh tế sáng tạo.

Xây dựng hệ thống đổi mới quốc gia

Theo nghiên cứu của GS.TS.Nguyễn Đông Phong, TS.Lê Nhật Hạnh, Trường đại học kinh tế TP.HCM, từ kinh nghiệm thành công và thất bại của các nước cho thấy Việt Nam cần phải đặt ưu tiên cao cho việc xây dựng được hệ thống đổi mới quốc gia (NIS) gắn liền với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ. NIS bao gồm một mạng lưới các thể chế, chính sách và các cơ quan hỗ trợ và duy tri tiến bộ khoa học, kỹ thuật và đồi mới, trong đó có ba thành phần chính là: chính phủ, các trường đại học, viện nghiên cứu, và các doanh nghiệp. Do các đặc điểm thực trạng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam khá gần gũi với Thái Lan và Trung Quốc, bài học chính rút ra được từ việc nghiên cứu kinh nghiệm bao gồm: đổi mới sáng tạo nên được ­ưu tiên cao trong tất cả các chính sách quốc gia; trường đại học, viện nghiên cứu tập trung nghiên cứu và đào tạo phục vụ đổi mới sáng tạo; doanh nghiệp cần đồng vai trò chủ đạo trong đổi mới sáng tạo.

GS.TS.Nguyễn Đông Phong cho rằng, doanh nghiệp đóng vai trò chủ đạo trong đổi mới sáng tạo (ĐMST), các doanh nghiệp cần được khuyến khích và tạo điều kiện đề đóng góp vào công cuộc đổi mới sáng tạo dựa trên một số hoạt động sau: tăng đầu tư cho R&D, cải thiện năng lực ĐMST tự có của doanh nghiệp. Mục đích là phát triển công nghệ nội tại chứ không chỉ nhập khẩu công nghệ. Cần giảm dần sự phụ thuộc vào việc nhập khẩu công nghệ dưới dạng thiết bị chế tạo và công nghệ chìa khóa trao tay chủ yếu từ nước ngoài hoặc từ đối tác liên doanh như hiện nay. Tăng cường năng lực tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, tận dụng tối đa cuộc cách mạng này như một bàn đạp trong việc tăng khả năng cạnh tranh. Tằng cường mức độ liên kết giữa nhà sản xuất và người sử dụng, giữa người sản xuất và các nhà cung cấp trong quá trình đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, để các sản phẩm đổi mới sáng tạo được thị trường đón nhận. Tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành công nghiệp và các ngành liên quan nhằm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo các công nghệ cụ thể hoặc sản phẩm cụ thể. Tăng cường mối liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và các doanh nghiệp công nghiệp. Hoạt động liên kết không chỉ là đào tạo ngắn hạn hay hoạt động tư vấn nghiên cứu mà phải mang tính sâu hơn như các nghiên cứu chuyên môn sâu hay chuyển giao nhân sự có chuyên môn cao. Chính việc này mới là quan trọng cho phát triển sâu tiềm lực công nghệ trong công nghiệp. Bên cạnh đó, cần nắm bắt và tận dụng tốt các chính sách khuyến khích ưu đãi về tài khóa, tài chính, đào tạo của nhà nước cho đổi mới sáng tạo.

Anh Thư

Ý kiến của bạn

  • Hotline
    (028) 3920 1523
  • Email